ಕನ್ನಡರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ – ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಹಬ್ಬ: ಡಾ. ಶಾಲಿನಿ ರಜನೀಶ್
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡಿಗನಿಗೂ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವವು ಹೆಮ್ಮೆ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ನಾಡಿನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಭಾμÉ, ಸಂಸ್ಕøತಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರ ಏಕತೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ದಿನವು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾμÉಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನತೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ರಚನೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.
ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾμÉ ಕನ್ನಡ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು: ಕನ್ನಡವು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾμÉಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಮೀರಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಭಾμÉಯ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶವು ಇಂದು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಪ್ರಾಚೀನದಾಖಲೆಗಳುಹಾಗೂಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು 5ನೇ ಶತಮಾನದಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ ಸೇರಿದಂತೆ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರಿಯಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು, ಆಡಳಿತ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಭಾμÉಯಾಗಿ ಕನ್ನಡವು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
1. ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಶಾಸನ — ಅಂದಾಜು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನ: ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಶಾಸನಗಳುಮೌರ್ಯಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಾಗಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಉತ್ತರದತಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ವಿಶಾಲ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಶಾಸನಗಳನ್ನುಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಬೆಂಜಮಿನ್ಎಲ್. ರೈಸ್ ಅವರು 1891ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡದೊಳಗೆ ಈಗ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಈ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಶಾಸನವುಪ್ರಾಕೃತಭಾμÉಮತ್ತುಬ್ರಾಹ್ಮಿಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ.
2.ಹಲ್ಮಿಡಿಶಾಸನ — ಅಂದಾಜು ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನೇ ಶತಮಾನ: ಹಳ್ಮಿಡಿಶಾಸನವುಇದುವರೆಗೆತಿಳಿದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕನ್ನಡ ಭಾμÉಯ ಶಾಸನವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಕಂಬ ಅಥವಾ ಶಿಲಾಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಈ ಶಾಸನವು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲ್ಮಿಡಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಶಾಸನ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪುರಾತತ್ವ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ಡಾ. ಎಂ. ಎಚ್. ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಇದನ್ನು 1936ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಶಾಸನವುಕದಂಬವಂಶದಕಾಕುಸ್ಥವರ್ಮಅಥವಾಹರಿವರ್ಮನಆಳ್ವಿಕೆಯಕಾಲಕ್ಕೆಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ವಿಸ್ತೃತ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾμÉಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಚೀನ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿನ ವಿಷಯವು ಭೂದಾನದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅಧಿಕೃತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಲಿಖಿತ ಕನ್ನಡದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಈ ಶಾಸನವು ಮೂಲ ಪುರಾತತ್ವ ಆಕರವಾಗಿದೆ.
3. ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ — ಅಂದಾಜು ಕ್ರಿ.ಶ. 9ನೇ ಶತಮಾನ: ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 850ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗವು ಕನ್ನಡ ಭಾμÉಯಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣದ ಕುರಿತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ‘ಕವಿಗಳ ರಾಜಮಾರ್ಗ’ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜ ನೃಪತುಂಗ ಅಮೋಘವರ್ಷನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 9ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗವು ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.
“ಕರ್ನಾಟಕ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿಕಾಸ: “ಕರ್ನಾಟಕ” ಎಂಬಹೆಸರುಎತ್ತರದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಪ್ರಾಚೀನಭೌಗೋಳಿಕವಿವರಣೆಗಳಿಂದವಿಕಸನಗೊಂಡು, ಆಧುನಿಕ ಭಾμÁವಾರು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಯಿತು.
• ಕರುನಾಡು: ಹೆಚ್ಚುವ್ಯಾಪಕವಾಗಿಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಭಾμÁಶಾಸ್ತ್ರೀಯಮೂಲದಪ್ರಕಾರ, ‘ಕರು’ (ಎತ್ತರದಅಥವಾಕಪ್ಪು) ಮತ್ತು ‘ನಾಡು’ (ಭೂಮಿಅಥವಾಪ್ರದೇಶ) ಎಂಬಕನ್ನಡಪದಗಳಿಂದ ಈ ಹೆಸರುಬಂದಿದೆ. ಇದರಅರ್ಥ ‘ಎತ್ತರದನಾಡು’ (ದಕ್ಷಿಣಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯನ್ನುಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ) ಅಥವಾ‘ಕಪ್ಪುಮಣ್ಣಿನನಾಡು’ (ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದಹತ್ತಿಬೆಳೆಯುವಕಪ್ಪುಮಣ್ಣನ್ನುಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ) ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.
• ಇತರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು: ಜನಪದ ಅಥವಾ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಕರ್ಣಾಟ’ ಎಂದರೆ ‘ಕಿವಿಗೆ ಇಂಪು ನೀಡುವುದು’ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಕಬ್ಬುನಾಡು’ (ಕಬ್ಬುಬೆಳೆಯುವನಾಡು) ಎಂಬಅಭಿಪ್ರಾಯವೂಇದೆ.
ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು: • ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳು: ಮಹಾಭಾರತ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಕರ್ಣಾಟ ದೇಶ’ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಪದಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. 6ನೇ ಶತಮಾನದಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞವರಾಹಮಿಹಿರನ ‘ಬೃಹತ್ಸಂಹಿತೆ’ಯಲ್ಲಿಯೂಇಂತಹಉಲ್ಲೇಖಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರಾಜವಂಶಗಳ ಶಾಸನಗಳು: ಕದಂಬರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರಂತಹ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ರಾಜವಂಶಗಳು 5ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ತಮ್ಮ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದವು. 14ನೇ ಶತಮಾನದವಿಜಯನಗರಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನುಸಮಕಾಲೀನಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ‘ಕರ್ನಾಟಕಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ’ಎಂದುಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಏಕೀಕರಣದ ಇತಿಹಾಸ: ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ವಿವಿಧ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಒಂದೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಕನ್ನಡಿಗರ ಬಹುಕಾಲದ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು. 1905ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಕುಲಪುರೋಹಿತರೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಆಲೂರುವೆಂಕಟರಾಯರುಎಲ್ಲಕನ್ನಡಿಗರನ್ನುಒಂದೇರಾಜ್ಯದಡಿತರಲುಕರ್ನಾಟಕಏಕೀಕರಣಚಳವಳಿಯನ್ನುಆರಂಭಿಸಿದರು.‘ಕರ್ನಾಟಕಗತವೈಭವ’ ಕೃತಿಯಮೂಲಕ ಅವರು ಕನ್ನಡಿಗರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಿ. ಎಂ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ, ಕುವೆಂಪು, ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಮತ್ತು ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ ಮುಂತಾದ ಗಣ್ಯರೂ ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು.
ಕನ್ನಡ ಭಾμÉ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚದುರಿಹೋಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವುದೇ ಈ ಚಳವಳಿಯ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನಸರ್ಂಘಟನಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ 1956ರ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಮದ್ರಾಸ್, ಬಾಂಬೆ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ‘ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ’ವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ ಅವರು ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು.
‘ಮೈಸೂರುರಾಜ್ಯ’ ಎಂಬಹೆಸರು ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದಂತೆ ಕಂಡಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಅಂದಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ 1973ರ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ‘ಕರ್ನಾಟಕ’ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದಪ್ರತಿವರ್ಷನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕರಾಜ್ಯೋತ್ಸವವನ್ನುಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಭುವನೇಶ್ವರಿದೇವಿಮತ್ತುಕರ್ನಾಟಕರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕಸಂಬಂಧ:ಭುವನೇಶ್ವರಿದೇವಿಯನ್ನುಕನ್ನಡಮಾತೆಅಥವಾಕನ್ನಡಾಂಬೆಎಂದುಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕರಾಜ್ಯ,ಭಾμÉಮತ್ತುಸಂಸ್ಕೃತಿಯಅಧಿದೇವತೆಹಾಗೂಅವುಗಳಸಾಕಾರರೂಪವೆಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕದಂಬರು: ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಬನವಾಸಿಯಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಕದಂಬರು ಭುವನೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಭುವನೇಶ್ವರಿದೇವಿಗೆಸಮರ್ಪಿತವಾದಅತ್ಯಂತಪ್ರಾಚೀನದೇವಾಲಯವುಉತ್ತರಕನ್ನಡಜಿಲ್ಲೆಯಭುವನಗಿರಿಯಲ್ಲಿಇದೆ.
1956ರಲ್ಲಿ ಏಕೀಕೃತಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿನಡೆದಹೋರಾಟ ಯಶಸ್ವಿಯಾದಾಗ, ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕರು ಭುವನೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಏಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಪ್ರಸಿದ್ಧಹೋರಾಟಗಾರಆಲೂರುವೆಂಕಟರಾಯರುಹಂಪಿಯಲ್ಲಿಭುವನೇಶ್ವರಿದೇವಿಗೆಪೂಜೆಸಲ್ಲಿಸುವಮೂಲಕಏಕೀಕರಣಚಳವಳಿಯಯಶಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಈ ಮೂಲಕ‘ತಾಯಿಯಆಜ್ಞೆ’ಕೊನೆಗೂನೆರವೇರಿದೆಎಂದುಘೋಷಿಸಿದರು.
ಕನ್ನಡ ಭಾμÉ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಭವ: ಕನ್ನಡ ಭಾμÉಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ. ಪಂಪ, ರನ್ನ, ಪೆÇನ್ನ, ಬಸವಣ್ಣ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಕನಕದಾಸ, ಪುರಂದರದಾಸ, ಕುವೆಂಪು, ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ ಮತ್ತು ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಮುಂತಾದ ಗಣ್ಯರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಕವಿಗಳು, ಲೇಖಕರು, ಕಲಾವಿದರುಮತ್ತುಚಿಂತಕರುಕನ್ನಡಭಾμÉಯಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿಮಹತ್ವದಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕರ್ನಾಟಕವು ತನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ವೀರಗಾಸೆ ಮತ್ತು ಕಂಸಾಳೆಯಂತಹ ಜನಪದ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಹಂಪಿ, ಬೇಲೂರು, ಹಳೇಬೀಡು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯಂತಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈಭವಯುತ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ.
ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದಆಚರಣೆಗಳು: ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದಂದು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತಸರ್ಕಾರಿಕಚೇರಿಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾಲೇಜುಗಳುಮತ್ತುವಿವಿಧಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿಕರ್ನಾಟಕದಅಧಿದೇವತೆಯಾದಭುವನೇಶ್ವರಿದೇವಿಯಭಾವಚಿತ್ರಕ್ಕೆಪೂಜೆಸಲ್ಲಿಸಿ ಗೌರವ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರಹಳದಿ-ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದಧ್ವಜವನ್ನುಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಮತ್ತುರಾಷ್ಟ್ರಕವಿಕುವೆಂಪುರಚಿಸಿದನಾಡಗೀತೆ‘ಜಯಭಾರತಜನನಿಯತನುಜಾತೆ’ಯನ್ನುಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕನ್ನಡ ನಾಡು, ಭಾμÉ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ಭಾಷಣಗಳು, ಕನ್ನಡ ಧ್ವಜಾರೋಹಣ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳು, ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಂಧ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಕವನ ವಾಚನ, ರಸಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಗೀತೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಓದುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಬೆಳೆಸಲು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧಸಂಸ್ಥೆಗಳುರಕ್ತದಾನಶಿಬಿರ, ಸ್ವಚ್ಛತಾಅಭಿಯಾನ, ಗಿಡನೆಡುವಿಕೆಮತ್ತುಕನ್ನಡದಮಹತ್ವದಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ಧ್ವಜದ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಆಯೋಜಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಸೇವೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಗಮನಾರ್ಹಕೊಡುಗೆನೀಡಿದಗಣ್ಯರಿಗೆಕರ್ನಾಟಕರಾಜ್ಯೋತ್ಸವಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನುಪ್ರದಾನಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕನ್ನಡದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪಾತ್ರ: ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವವು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ಆಚರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದು, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನುಪೆÇ್ರೀತ್ಸಾಹಿಸುವುದುಮತ್ತುಮುಂದಿನಪೀಳಿಗೆಗೆಕನ್ನಡದಮಹತ್ವವನ್ನುತಿಳಿಸುವುದುನಮ್ಮೆಲ್ಲರಆದ್ಯಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆಡಳಿತಮತ್ತುವ್ಯಾಪಾರಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂಕನ್ನಡದಬಳಕೆಯನ್ನುಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು.
ಇತರಭಾμÉಗಳನ್ನುಗೌರವಿಸುವುದರಜೊತೆಗೆನಮ್ಮಮಾತೃಭಾμÉಯಾದಕನ್ನಡವನ್ನುಪ್ರೀತಿಸಿ, ಬೆಳೆಸಿ, ಉಳಿಸಬೇಕು. ಕರ್ನಾಟಕದವೈವಿಧ್ಯಮಯಭಾμÁಮತ್ತುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕಸಮುದಾಯಗಳನಡುವೆಸೌಹಾರ್ದತೆ, ಸಹಬಾಳ್ವೆಮತ್ತುಏಕತೆಯನ್ನುಬೆಳೆಸುವುದುಕೂಡನಮ್ಮಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.ನಮ್ಮಭಾμÉ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಮತ್ತುನೆಲ-ಜಲದರಕ್ಷಣೆಗೆಬದ್ಧರಾಗಿರುವುದೇನಾವುಕನ್ನಡಾಂಬೆಗೆಸಲ್ಲಿಸುವನಿಜವಾದಗೌರವವಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿವ್ಯಾಪಕವಾಗಿಅರಿವುಮೂಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಕನ್ನಡರಾಜ್ಯೋತ್ಸವವುನಮ್ಮನಾಡಿನಇತಿಹಾಸವನ್ನುನೆನಪಿಸುವುದರಜೊತೆಗೆಭವಿಷ್ಯದ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡಭಾμÉನಮ್ಮಅಸ್ಮಿತೆ, ನಮ್ಮಸಂಸ್ಕೃತಿನಮ್ಮಶಕ್ತಿಮತ್ತುನಮ್ಮಏಕತೆನಮ್ಮಹೆಮ್ಮೆ. ಕನ್ನಡನಾಡಿನಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿಶ್ರಮಿಸುವುದು, ಕನ್ನಡಭಾμÉಯಗೌರವವನ್ನುಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವುದುಹಾಗೂನಮ್ಮಭವ್ಯಪರಂಪರೆಯನ್ನುಮುಂದಿನಪೀಳಿಗೆಗೆತಲುಪಿಸುವುದುಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬಕನ್ನಡಿಗನಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.
“ಸಿರಿಗನ್ನಡಂಗೆಲ್ಗೆ, ಸಿರಿಗನ್ನಡಂಬಾಳ್ಗೆ!”
ಜೈ ಕರ್ನಾಟಕ! ಜೈ ಕನ್ನಡ!
(ಡಾ. ಶಾಲಿನಿ ರಜನೀಶ್)
ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ
